Sulmet e fundit ndaj Iranit kanë filluar të japin efektet e para në tregjet botërore, duke shtyrë çmimet e karburanteve drejt rritjes. Sipas ekspertëve, kjo mund të jetë vetëm nisja e një shtrenjtimi më të madh që pritet të ndihet në ditët në vijim.
Sa po kushton nafta sot?
Në SHBA, çmimi mesatar ka arritur në rreth 0.75€ për litër ($3 për gallon). Megjithëse kjo shifër mund të duket e ulët krahasuar me tregun tonë (për shkak të taksave dhe akcizave të ndryshme), trendi i rritjes është i njëjtë: vetëm brenda javës çmimi ka pësuar një rritje prej rreth 5-6 centësh për gallon, dhe tregu i shumicës tregon se kjo rritje do të vazhdojë.
Pse po rriten çmimet?
Arsyeja kryesore lidhet me Ngushticën e Hormuzit, një pikë strategjike në jug të Iranit ku kalon mbi 20% e furnizimit botëror me naftë. Aktualisht, trafiku aty është i bllokuar.
- Sigurimet: Kompanitë e mëdha të lundrimit, si “Maersk”, kanë pezulluar kalimet, ndërsa kompanitë e sigurimeve po anulojnë policat për shkak të rrezikut të luftës.
- Sulmet në infrastrukturë: Raportohet për zjarre në rafineritë e Arabisë Saudite dhe dëmtime në Kuvajt e Katar, çka ka ulur prodhimin e naftës dhe gazit natyror.
Çfarë do të thotë kjo për Kosovën?
Edhe pse lufta po ndodh mijëra kilometra larg, pasojat në pompat tona të benzinës do të ndihen shumë shpejt. Kosova, duke qenë një vend që e importon 100% të karburantit, është tejet e ndjeshme ndaj çdo lëkundjeje në bursat ndërkombëtare.
1. Rritja e menjëhershme e çmimeve Aktualisht, çmimi i naftës në Kosovë sillet rreth 1.15€ – 1.30€, ndërsa benzina rreth 1.17€ – 1.25€. Megjithatë, me rritjen e naftës bruto (Brent) në mbi $73 për fuçi, ekspertët parashikojnë që brenda pak ditësh këto çmime të rriten me të paktën 5 deri në 10 centë për litër.
2. Rreziku i “tavanit” të çmimit Shoqata e Naftëtarëve të Kosovës ka paralajmëruar se nëse qeveria vendos sërish “çmime tavan” (siç ka ndodhur në të kaluarën), shumë pika të vogla karburanti mund të përballen me humbje, pasi çmimi me të cilin e blejnë naftën në import po rritet më shpejt se ai që u lejohet ta shesin.
3. Mungesa e rezervave shtetërore Një shqetësim i madh mbetet mungesa e depozitave të mjaftueshme të rezervave shtetërore. Në rast të një bllokimi të gjatë të Ngushticës së Hormuzit, Kosova nuk ka “shpatulla” të forta për të mbajtur çmime të ulëta për një kohë të gjatë, duke u detyruar të ndjekë çdo rritje të tregut global.
4. Efekti zinxhir në produkte Marsi është muaji kur fillojnë punët e para në bujqësi. Një naftë më e shtrenjtë do të thotë kosto më e lartë për fermerët tanë, gjë që rrezikon të rrisë çmimet e produkteve vendore (bukës, perimeve) në javët në vijim.
A do të kemi krizë si në vitin 2022?
Analisti Tom Kloza thotë se, pavarësisht tensionit, nuk pritet të arrihen rekordet e vitit 2022 kur nisi lufta në Ukrainë.
Ka mjaftueshëm naftë bruto në treg botëror, por frika dhe bllokimi i rrugëve transportuese po krijojnë panik te shitësit me shumicë shprehet ai.
Pasojat zinxhir
Rritja e çmimit të naftës (dizel) nuk prek vetëm shoferët. Ajo pritet të shtrenjtojë:
- Transportin e mallrave: Kamionët do të rrisin tarifat, që përkthehet në produkte më të shtrenjta në markete.
- Bujqësinë: Jemi në prag të sezonit të mbjelljeve pranverore dhe nafta është kostoja kryesore për fermerët.
- Ngrohjen: Për ata që përdorin naftë për ngrohje, kostoja e jetesës do të rritet ndjeshëm.
Mbetet të shihet nëse ndërhyrjet diplomatike do të stabilizojnë situatën, apo nëse do të përballemi me një tjetër valë shtrenjtimi në pompat e benzinës.